Điện ảnh

Liên hoan phim Cannes, điện ảnh, nước Pháp và những cột mốc lịch sử

Liên hoa phim Cannes là một sự kiện quan trọng đánh dấu nhiều bước chuyển mình của môn Nghệ thuật thứ 7 – Điện ảnh. Từ những ngày đầu thành lập vào năm 1946, Liên hoan phim Cannes đã trở thành nơi gặp gỡ không thể thiếu được của những người làm phim và những kẻ nghiện phim ảnh trên khắp thế giới. Đây là sự kiện quan trọng vinh danh phim xuất sắc nhất với danh hiệu Giải thưởng lớn (Grand prix) – sau này được đổi thành Nhành cọ vàng (Palme d’or) cũng như là đạo diễn xuất sắc, diễn viên nam xuất sắc nhất và diễn viên nữ xuất sắc nhất.

1939 : mùa liên hoan đầu tiên bị hủy

Từ năm 1932, Liên hoan phim Mostra de Venise là nơi định lượng của điện ảnh thế giới. Vào năm 1937, bộ phim Nỗi ám ảnh lớn (La Grand illusion) của Jean Renoir đã đoạt giải thưởng lớn nhất tại liên hoan phim này. Và liên hoan phim của Ý không trao thưởng cho bất kỳ bộ phim nào của Đức. Adolf Hitler giận dữ quyết định cùng với người đứng đầu Đảng phát xít Ý lúc bấy giờ, Benito Mussolini, tự quyết định những người thắng cuộc cho mùa liên hoan phim tiếp theo. Nhưng hội đồng giám khảo của Mostra đã nhất trí chỉ định 1 bộ phim Mỹ. Hitler đe dọa những thành viên của hội đồng giám khảo và áp đặt một sự điều chỉnh danh sách người thắng cuộc. Cuối cùng, phim tài liệu tuyên truyền chủ nghĩa đế quốc, Những vị thần của sân vận động (Les Dieux du stade) nói về về Thế vận hội 1936 diễn ra tại Berlin và phim Ý Luciano Serra, phi công (Luciano Serra, pilote) nhận được Cúp Mussolini.

Do cảm thấy bị phản bội, những người đại diện Pháp, Anh và Mỹ từ chối tham gia những mùa tiếp theo của liên hoan phim Ý. Ba thành viên của hội đồng giám khảo quốc tế của Mostra bao gồm Philippe Erlanger, chủ tịch của Hiệp hội nghệ thuật Pháp (Association française d’action artistique) và hai nhà phê bình điện ảnh Émile Vuillermoz và René Jeanne trình bày với Jean Zay, Bộ trưởng bộ Giáo dục công và Mỹ thuật (Ministre de l’instruction publique et des Beaux-Arts), ý tưởng về một liên hoan phim quốc tế không mang mục đích chính trị tại Pháp.

Người Mỹ ủng hộ nhiệt tình ý tưởng và đề xuất mang những người nổi tiếng nhất của họ đến bằng du thuyền. Cannes, thành phố ngập nắng ven biển và có khả năng tiếp đón một lượng lớn người tham gia liên hoan với những khách sạn sang trọng, được chọn để thực hiện ý tưởng đó. Louis Lumière đồng ý chủ trì mùa đầu tiên của Liên hoan phim được dự kiến diễn ra từ ngày 1 đến ngày 20 tháng 9 năm 1939. Tuy nhiên, ngay trước ngày khai mạc, Đế quốc Đức xâm chiếm Pologne. Những người tổ chức phải hủy ngay lập tức liên hoan.

lien-hoan-phim-cannes

Lịch sử liên hoan phim Cannes

1946 : mùa liên hoan đầu tiên

Sau hai mùa thất bại vào năm 1942 và 1945, cuối cùng, Liên hoan phim Cannes lần đầu tiên được diễn ra từ ngày 20 tháng 9 đến ngày 5 tháng 10 năm 1946 trong casino cũ của thành phố Cannes. Bộ đối ngoại và hội đồng thành phố Cannes (le ministère des affaires étrangères et la Ville de Cannes) cùng đầu tư tổ chức sự kiện với sự hỗ trợ của Liên đoàn lao động CGT (Confédération Générale du Travail), liên đoàn mà đạo diễn nổi tiếng Louis Daquin là thành viên. Không phải chờ đợi lâu, mùa đầu tiên của liên hoan phim thành công ngoài mong đợi và những người yêu điện ảnh nóng lòng trông đợi những mùa tiếp theo.

1947-1951 : khởi đầu hỗn loạn

Mặc dù gặt thành công vang dội ngay từ mùa đầu tiên, chính phủ Pháp từ chối tài trợ cho liên hoan Cannes năm tiếp theo. Điều đó không ngăn cản được những người tổ chức trao trách nhiệm lựa chọn tác phẩm cho Trung tâm Điện ảnh quốc gia CNC (Centre national de la cinéma) và kêu gọi các nhà làm phim gửi phim cho một ủy ban chọn lọc đặc biệt.

Mỗi nước tham dự có một thành viên trong hội đồng giám khảo. Dinh thự của những lễ hội (Palais des festivals) được khánh thành trên trên đại lộ La Croisette vào tháng 9 năm 1947. Tuy nhiên, truyền thông tiết lộ rằng Cannes và Venise đã ký một hiệp ước để tổ chức luân phiên và để tránh sự xung đột giữa hai liên hoan. Ở Cannes vào những năm lẻ, ở Venise vào những năm chẵn. Vì vậy, Liên hoan phim Cannes không được diễn ra vào năm 1948 và 1950 với lý do chính thức được thông báo là thiếu nguồn tài chính.

1955, khởi đầu của Nhành cọ vàng (Palme d’or)

Từ năm 1951, liên hoan được tổ chức mỗi năm một lần vào mùa xuân, chủ ý tránh những ngày cận với liên hoan ở Venise và ở Locarno. Năm 1955, Robert Favre Le Bret quyết định trao tặng danh hiệu Nhành cọ vàng cho phim thắng cuộc để thay thế cho danh hiệu « Giải thưởng lớn của Liên hoan phim quốc tế » (« Grand prix du Festival international du film »).

Hội đồng quản trị của liên hoan chọn mẫu thiết kế của thợ kim hoàn Lucienne Lazon. Nhành cọ đầu tiên được trao vào năm đó cho Delbert Mann với Marty. Danh hiệu Giải thưởng lớn (Grand prix) lấy lại vị thế từ năm 1964 đến 1974, sau đó được thay thế vĩnh viễn bởi danh hiệu Nhành cọ vàng. Ngày nay, Giải thưởng lớn (Grand prix) được xem như là vị trí thứ hai trên bục danh dự.

1959 : sự trỗi dậy của Làn sóng mới (Nouvelle vague) trong nền điện ảnh và sự hình thành Hội chợ phim (Marché du film)

Năm 1959 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của liên hoan : chất lượng của nội dung phim được đưa lên hàng đầu, tiêu chí đánh giá không còn phụ thuộc vào các yếu tố ngoại giao như trước đây. Mùa liên hoan năm đó đưa ra ánh sáng những hiện tượng của Làn sóng mới (Nouvelle vague) : François Truffaut thắng giải đạo diễn xuất sắc nhất với phim Bốn trăm cú (Les Quatres cents coups) hay Hiroshima, tình yêu của tôi (Hiroshima, mon amour) của Alain Resnais được nằm trong danh sách tuyển chọn chính thức.

Kể từ đó, Liên hoan phim Cannes không ngừng đưa những đạo diễn ít được biết đến thành những tên tuổi thuộc hàng ngôi sao như Quentin Tarantino, Pedro Almodovar, Nanni Moretti hay Alejandro Iñarritu. Cùng năm đó, Cannes tổ chức Hội chợ phim (Marché du film) đầu tiên với mong muốn tạo điều kiện dễ dàng cho việc trao đổi giữa người mua và người bán của nền công nghiệp điện ảnh. Nó trở thành diễn đàn thương mại quốc tế đầu tiên của ngành sản xuất phim. Năm 2019, Hội chợ phim quốc tế (Marché international du film) mừng 60 năm ngày thành lập với hơn 12.000 người tham gia đến từ 96 quốc gia.

1968, liên hoan bị ngắt quãng

Mùa xuân năm 1968, những cuộc đình công và biểu tình, thỉnh thoảng trở thành bạo động làm chao đảo nước Pháp. Vì vậy, Liên hoan phim Cannes diễn ra trong không khí căng thẳng. Ngày 13 tháng 5, những đoàn sinh viên giận dữ xâm chiếm Dinh thự của những lễ hội (Palais des festivals). Những người biểu tình phong tỏa những buổi chiếu phim chính thức.

Ngày 18 tháng 5, François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Lelouch, Claude Berri, Roman Polanski, Louis Malle et Jean-Pierre Léaud tham gia biểu tình cùng với những người phản kháng và chống lại bộ trưởng bộ văn hóa André Malraux. Alain Resnais, Carlos Saura et Miloš Forman rút phim khỏi cuộc đua tranh. Liên hoan trở thành sân khấu cho các cuộc đối đầu chính trị. Ngày hôm sau, những người tổ chức chọn hủy bỏ sự kiện.

Lich-su-lien-hoan-phim-cannes

Năm 1970, giành quyền tự chủ

Vẫn luôn là một sự kiện quan trọng được giới truyền thông quốc tế đưa lên truyền hình khắp thế giới nhưng Liên hoan Cannes cảm thấy bị bó buộc và túng thiếu trong cuộc đua tranh duy nhất mà nó tổ chức. Ngay cả những hoạt động song song như Hội chợ phim (Marché du film) và Tuần lễ phê bình quốc tế (Semaine internationale de la critique) – được thành lập năm 1962 để vinh danh những tác phẩm đầu tay của những nhà làm phim – dường như là không đủ trong bối cảnh hiện tại.

Năm 1969, Pierre-Henri Deleau thành lập Mười lăm ngày của các đạo diễn (Quinzaine des réalisateurs) với mục đích giới thiệu những bộ phim nước ngoài được sản xuất bởi những đạo diễn ít được biết đến. Năm 1972, Robert Favre Le Bret được vinh danh là chủ tịch của liên hoan. Ông cùng với đội ngũ của mình thiết lập một ủy ban chọn lọc độc lập cho nước Pháp và một ủy ban khác cho các phim quốc tế. Từ trước đến thời điểm đó, các nước tự lựa chọn phim để gửi đến tham gia liên hoan. Với việc thành lập ủy ban chọn lọc độc lập, các vấn đề về ngoại giao mất đi vị thế của nó để nhường chỗ cho chất lượng của các tác phẩm.

Năm 1978, tổng đại diện mới – Gilles Jacob – thành lập sự kiện « Một cái nhìn khác » (« Un Certain regard ») để làm nổi bật những loại hình điện ảnh táo bạo hơn cũng như là danh hiệu « Máy quay vàng » (« Caméra d’Or ») dành cho phim đầu tay xuất sắc nhất trong cả cuộc thi.

1987, Maurice Pialat bị phản đối

Năm 1987, Maurice Pialat thắng Nhành cọ vàng cho phim Dưới ánh mặt trời của Satan (Sous le soleil de Satan), bộ phim kể về sự hoài nghi của một linh mục ở phía Bắc nước Pháp khi mà ông ấy càng ngày càng gặp khó khăn trong việc hoàn thành trọng trách của mình. Khi ông lên nhận giải, một phần lớn quần chúng trong dinh thự huýt sáo, la ó phản đối. Nhà đạo diễn trả lời trên micro rằng : « Các bạn nên biết rằng nếu các bạn không thích tôi, tôi cũng chẳng thích các bạn đâu ! »

Bảy năm sau, Quentin Tarantino nhục mạ đám đông với ngón tay danh dự (doigt d’honneur – cách nói của hành động đưa ngón tay giữa trong tiếng Pháp) khi lên nhận Nhành cọ vàng (Palme d’or) cho phim Chuyện tào lao (Pulp Fiction). Những phim giành Nhành cọ vàng (Palme d’or) khác như Cuộc sống ngọt nào (La Dolce vita) năm 1960 hay (Cuộc sống của Adèle) La vie d’Adèle năm 2013 cũng gây nên những cuộc tranh luận gay gắt với những ý kiến trái chiều vì những chỉ trích gay gắt hướng về nhà thờ Thiên Chúa giáo hay những cảnh làm tình rất táo bạo.

Liên hoan Cannes ngày nay

Cannes vẫn luôn giữ vững vị trí là một cuộc hội họp không thể thiếu được của nền điện ảnh thế giới. Cầu thang 24 bậc và thảm đỏ danh tiếng là lối đi tất yếu cho 11 ngày của liên hoan. Đó là nơi mà những nhân vật quan trọng trong những ngành liên quan rất thích được xuất hiện, bao gồm cho cả mục đích chính trị.

Thỉnh thoảng thảm đỏ cũng là nơi diễn ra những cuộc biểu tình mang ý nghĩa biểu tượng như năm 2018, khi 82 phụ nữ, trong đó có Cate Blanchette và Agnès Varda, bước lên những bậc thang cùng nhau để đòi sự công bằng về lương bổng trong giới điện ảnh cũng như để phản đối những cuộc tấn công tình dục.

Người dịch: Kloé Nguyen

vitirouge

vitirouge

Nhóm biên tập và chịu trách nhiệm nội dung website vitirouge.com - "Ly rượu vang mở đầu câu chuyện về văn hóa Pháp.". Đồng thời là admins facebook page Nước Pháp - Tình yêu của tôi.