Bài cộng tácDi sảnDu lịch

Với Nữ thần thì sông nào cũng là sông!

Năm 1889, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng dân chủ, nước pháp đứng ra tổ chức Triển lãm hoàn cầu tại Paris. Đây cũng là dịp đặc biệt để nước chủ nhà cho thế giới thấy được khả năng phát triển công nghiệp và các thành tựu mỹ thuật hiện đại của mình. Ở thời điểm đó, công nghiệp đã làm thay đổi hoàn toàn thế giới làm biến chuyển mọi điều kiện sống của con người. Cuộc gặp gỡ của Mỹ thuật và công nghiệp đã tạo ra những chất liệu mới, những phương thức biểu đạt nghệ thuật mới cho các nghệ sỹ.

Điểm nhấn của Triển lãm hoàn cầu này là ngọn tháp cao 300m của kỹ sư Eilfel và các cộng sự, khẳng định ưu thế của công nghệ mới trong việc tạo ra những giá trị thẩm mỹ mới, đồng thời nới rộng khả năng kiến tạo của con người. Tuy nhiên, bài viết này không kể câu chuyện về công trình kỳ vĩ tháp Eifel. Xin bàn tới ở đây một sản phẩm nhỏ hơn rất nhiều, mặc dù nặng tới hơn 21 tấn và ít nhiều kết cấu chịu lực cũng do hãng kỹ sư Eilfel thiết kế, một công trình điêu khắc được trưng bày trong khu vực Thành tựu máy móc.  Đó là đài phun nước Chiến xa khải hoàn của Điêu khắc gia Bartholdi.

bartholdi-trienlam1889 (1)

Năm 1855, thành phố Bordeaux đã mở một cuộc thi đề xuất ý tưởng xây dựng một đài phun nước tại quảng trường Place des Quinconces. Frédéric Auguste Bartholdi, khi đó là một nghệ sỹ điêu khắc trẻ đến từ Colmar, miền Tây Bắc nước Pháp, đã giành giải nhất cuộc thi này. Tuy nhiên chàng nghệ sỹ trẻ ẵm giải xong thì đi … về, do dự án không được triển khai.

Phải hơn 30 năm sau, năm 1887, Bartholdi lúc này đã quá nổi tiếng khi vừa hoàn thành xong dự án Bức tượng Nữ thần tự do đặt ở NewYork, cửa ô Tân thế giới. Chính quyền Bordeaux đã liên hệ lại và đặt hàng Bartholdi tiếp tục triển khai ý tưởng của mình để hình thành một đài phun nước cho quảng trường trung tâm. Bartholdi cùng xưởng Gaget et Gautier đã hợp tác lên kế hoạch cho ra đời một công trình hứa hẹn tuyệt tác, với hình ảnh nữ thần sông Garonne duyên dáng đang điều khiển cỗ xe tứ mã phóng bước khải hoàn, tượng trưng cho hình ảnh dòng sông Garonne thân thương của thành phố Bordeaux cuộn đổ ra Đại Tây Dương theo 4 chi lưu của nó.

bartholdi-chitiet

Dự án đang triển khai thì một lần nữa, Bordeaux lại lỡ hẹn khi dừng theo đuổi dự án và chỉ trả cho Bartholdi 3.500F tiền đền bù cho việc triển khai ý tưởng.  Bartholdi tuy chán nản nhưng vẫn cố gắng hoàn thành và đem trưng bày tại Paris trong Triển lãm hoàn cầu như đã nhắc ở trên.

Được trưng bày trong một gian lớn dưới mái vòng 30 mét, đài phun nước của Bartholdi lập tức gây ấn tượng mạnh mẽ  với vẻ ngoài hoành tráng về kích thước, và sống động trong từng chi tiết.

Trong số những khán giả tham quan, khâm phục và thích thú tác phẩm của Bartholdi, có cả những vị quan chức có ảnh hưởng của thành phố Lyon. Sau đó thì có một phong trào vận động chính quyền thành phố, và cả người dân để mang đài phun nước về thành phố này.

800px-Lyon_fontaine_bartholdi_congres

Cuối cùng thì thành phố Lyon đã bỏ ra 100.000F để mua tác phẩm của Bartholdi để được sở hữu đài phun nước này sau khi được Hội đồng thành phố bỏ phiếu chấp thuận với một kết quả sít sao 22 phiếu thuận trên 21 phiếu chống và 2 phiếu trắng. Nhưng chưa hết, “một tiền gà ba tiền thóc”, Lyon còn phải bỏ ra một khoản tiền không nhỏ để có thể đưa đài phun nước vào một không gian phù hợp nhất với những hệ thống kỹ thuật đầy đủ đi kèm. Kết quả là tác phẩm đã được đặt ngay trước mặt tòa thị chính Lyon, cùng với một hệ thống phun nước và khí đốt chiếu sáng trang trí, việc khánh thành đài phun nước đúng vào dịp kỷ niệm Ngày ra đời nền cộng hòa nước Pháp, là một sự kiện có ý nghĩa lớn với chính quyền thành phố, như trong một thông báo trên tờ Le Progrès: “Thứ năm tới, sẽ có một đám đông bao quanh bức tượng nữ thần, và khi dòng nước tuôn ra cùng với ánh sáng, nàng sẽ trở nên xuất thần như một câu chuyện cổ tích thành hiện thực”.


Đài phun nước khi mới được lắp đặt trước tòa thị chính

Công trình là một đài phun nước hai tầng do chính nhà điêu khắc thiết kế, được kính của vòng lớn là 15m, còn vòng trong vừa là đế giúp cho đài phun nước có thể đứng vững. Xung quanh bờ của đài phun nước là những cái đầu sư tử đang gầm gừ được mạ vàng và những chiếc vỏ sò lớn được đắp nổi.

Phần chính của đài phun nước, tượng trưng cho dòng thác lũ cuồn cuộn của một con sông khi đổ ra biển, chúng ta thấy có một chiến xa hải quân cổ, các bánh xe được tạo hình bằng vỏ sò ghép. Chiếc chiến xa được kéo bởi bốn con ngựa dũng mãnh, cao tầm 4.85m. Một người phụ nữ huyền bí, nhẹ nhàng, ung dung điều khiển bốn con chiến mã (cao tới 4m). Bartholdi đã lấy cảm hứng từ chiến xa của thần Apollon trong tác phẩm thực hiện bởi Jean-Baptiste Tuby thực hiện cho lâu đài Versailles (tạo dáng của nhân vật, áo choàng, cách thể hiện thần thái của một vài con ngựa).

Bức tượng được đặt lên một khối đá, nước tuôn xuống như thác đổ. Khi van được mở, toàn thể đài phun nước trở thành một công trình sống động: Từ trên cao, năm mạch nước cùng đổ xuống một cách nhịp nhàng, tia nước đan vào nhau. Nước chảy vào các máng hứng (như vỏ sò), trượt lên các rãnh và tạo thành từng dải màu bạc lấp lánh bên trong chiếc chiến xa. Sau đó, dòng nước được phun lên thành bọt trắng xóa xuống yên của những con chiến mã. Trước những đợt nước ào ạt, kim loại chì đã làm cho đài phun nước trở nên đa sắc đa diện, như thể một nhát cọ của người họa sĩ, vát lên tấm vải toan: đá xám hóa thành xanh xám. Phía sau, những chiếc bánh xe của chiến xa như đang dịch chuyển đều đặn. Nhưng, hiệu ứng gây tò mò nhất là lỗ mũi của những con ngựa cũng phun nước như bột trắng xóa.

1751_image_11

Đài phun nước Bartholdi, đầu tiên, là một kỳ tích về kỹ thuật. Đây là một quần thể điêu khắc được tạc bằng chì, nặng gần 21 tấn, bên trong là trụ bằng sắt, độ dài trung bình của chì tầm 2,5 cm. Công trình đánh dấu việc canh tân trong quá trình thực hiện các tác phẩm Nghệ thuật công nghiệp.

Từ khi đưa vào sử dụng, nhờ có giá trị điêu khắc cùng vị trí đặc biệt và tên tuổi của Bartholdi, đài phun nước đã thu hút được hàng triệu lượt du khách và nhận được nhiều lời khen ngợi. Năm 1991, Đài phun nước được điều chỉnh dịch một chút về phía trung tâm quảng trường và quay một góc 90 độ hướng mặt vào viện Bảo táng Mỹ thuật Lyon để tạo điều kiện xây dựng một bãi đỗ xe ngầm bên dưới quảng trường Terreaux. Đến năm 1995, Tác phẩm được ghi nhận là di tích lịch sử được bảo vệ của Pháp. Và tháng 6 năm 2016, thành phố Lyon bắt đầu quá trình trùng tu và bảo trì cho phần Điêu khắc cũng như hệ thống chiếu sáng của công trình. Chiến xa quay lại thành phố vào khoảng tháng 10 năm 2017 và chi phí lên tới khoảng 2 triệu euros.

6400589981_33af59cefa_b

Đài phun nước Bartholdi trong dịp Lễ hội Ánh sáng.

Mặc dù về mặt nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, không ai phải phàn nàn về kiệt tác này của Bartholdi, nhưng nhiều người dân Lyon vẫn chưa chấp nhận việc đưa một biểu tượng “ế khách” của thành phố Bordeaux đặt ngay trung tâm thành phố của họ. Khi được hỏi về ý nghĩa biểu tượng của tác phẩm, họ còn nghĩ ra một cách thuyết minh khác khá thú vị: Đây là nàng Marianne của nước Pháp, đang cầm cương cỗ xe tứ mã khỏe mạnh tiến ra đại dương, với bốn con chiến mã đại diện cho 4 dòng sông của nước Pháp là sông Loire, sông Seine, sông Rhône và sông Garonne”. Câu chuyện về 4 dòng sông này, xin hẹn các bạn một dịp khác.

Tran Quang

Tran Quang

Sống ở Hà Nội yêu nước Pháp, uống cà phê thích chocolat, hay ghi chép lại những gì nhìn thấy.
/Home/: urbanhanoi@gmail.com