Góc nhìn
Khu phố đa sắc dân

Khu phố đa sắc dân

Ngóc đầu lên khỏi bến Metro Guillotière là bạn tự quăng mình vào giữa một không gian đa dạng nhưng tạp nham, nhộn nhịp và mất trật tự, hơn hẳn nếu so với những trạm dừng khác trong thành phố Lyon. Người ta thường nói Guillotière là cửa ngõ vào thành phố và là đích đến cuối cùng của những người nhập cư. Điều đó đúng từ hàng trăm năm trước cho tới tận bây giờ. Nằm ngay cạnh trung tâm thành phố, những dòng người nhập cư dừng chân định cư lại nơi này tạo thành một sự hòa trộn đa sắc về nhân khẩu. Người Maghreb, người gốc Phi (da màu), Ấn độ, người Di gan, người Đông á và cả người Pháp nữa, mang tới đây những phong tục, tôn giáo và cách sống của mình. Mặc dù  Eduardo Kobra họa sỹ nổi tiếng đã vẽ bức tranh tường về nguồn gốc và lịch sử người nhập cư rất dài, rất đẹp và nhiều màu tại Ilot d’Amaranthes ngay trung tâm khu phố, Nhưng tôi vẫn thấy cuộc sống hiện thực ngoài kia khó có thể so sánh như một bức tranh đẹp hài hòa sắc thái mà chỉ là một bảng pha màu trên cái nền cũ kỹ của một ô phố châu Âu.

Tranh tường ở Guillotière.

Lyon vốn tĩnh lặng, không phải thành phố lớn,  Lyon không phải mảnh đất hứa thực sự cho đủ mọi loại người, nó không nhiều cơ hội cho những người di cư lập nghiệp. Và vì thế nó cũng không tồn tại những cộng đồng đông, khác biệt và đậm nét bản sắc như các thành phố lớn khác. Đi giữa phố tàu Guillotière, từng là nơi nhộn nhịp nhất trong những ngày tết với pháo nổ dọc phố và đôi lân xin lộc. Nhưng bây giờ, trong một tối lành lạnh và lất phất mưa, ta tưởng chừng như đi lạc trong một khu ngoại ô đèn vắng với mặt đường loáng nước hắt hiu buồn những ánh sáng góc phố vàng mờ. Một phố chỉ có 3, 4 nhà hàng việt nam hay nhật là có ánh sáng hắt ra qua ô cửa kính, mà nếu nhìn vào trong đó qua vệt nước, ta cũng chỉ bắt gặp những thực khách người Pháp đang dùng đũa khéo léo trong một không gian nội thất 9 phần tây hiện đại, 1 phần Á đông. Không có những cổng chào mái ngói dầy đặc chữ Hán như ở Boston, không có những cửa hàng lưu niệm bán đủ thứ linh tinh rẻ tiền do người Hoa làm chủ như ở NewYork, cũng chẳng có mái chùa hay đền như Amsterdam, phố tầu ở đây chỉ là những nhà hàng và siêu thị nho nhỏ phục vụ cho những người dân thành phố thỉnh thoảng muốn thưởng thực hay tự tay làm các món ẩm thực châu Á.

12454823894_a8468017c5_b
Múa lân trong dịp Tết cổ truyền.

Sự hiện diện của các siêu thị, nhà hàng đông á chỉ chiếm 1, 2 con phố và rải rác các cửa hiệu nhỏ lẻ khác trong khu vực. Còn áp đảo nhất vẫn là cộng đồng Maghreb (Hồi giáo Bắc phi). Nếu chỉ quan sát các phố chính của Guillotière thì dường như đây là khu phố của họ, những hàng Kebap thổ nhĩ kỳ thơm phức với những súc thịt nhiều lớp, những tiệm trà shisha tỏa hương ngào ngạt, những quầy thịt halah hay quầy bánh ngọt phủ đầy đường kính, những quán cà phê bóng đá với màn hình treo cao và những bàn chơi bài kín đặc người vào chiều tối. Trên quảng trường Gabriel Peri, luôn thường trực 30-40 cụ già-trung niên mặc áo vét xộc xệch ngồi nói chuyện với nhau bằng tiếng Arab hoặc … chẳng làm gì cả. Tất cả đều là đàn ông, phụ nữ Maghreb chỉ xuất hiện khi đi chợ, đi đâu đó cùng với con hoặc hối hả lùng nhùng trong chiếc khăn đội đầu và bộ quần áo kín mít. Nhưng không thiếu phụ nữ trên quảng trường, có rất nhiều cô gái Digan với tầm vóc thấp thấp, tóc xoăn xoăn và váy chùng đi cùng với những đứa trẻ tinh ranh đường phố luôn thường trực ở đó khiến người qua đường cảm thấy … bất an hơn. Họ chỉ ở đó vào ban ngày còn ban đêm thì tản đi hết, những người Digan luôn sống ở một chỗ nào đó trong thành phố, trong các lều lưu động gầm cầu, các khu trại ngoại ô hay trong các căn nhà bỏ trống. Theo cái nhìn của dân Pháp thì những người Di gan luôn lọt ra ngoài những tính toán về nhân khẩu nhưng mang lại nhiều phiền toái cho xã hội của họ.  Cách đây vài năm một quan chức chính phủ Pháp đã từng gọi người Di Gan là “nguồn gốc của buôn lậu, của những điều kiện sống cực kỳ kinh hoàng, của bóc lột trẻ em ăn xin, của mại dâm và tội ác”. Người Pháp, mặc dù rất bình đẳng và bác ái, nhưng cũng có lúc không thể chịu được những người nhập cư với cách sống khác biệt và “bất hợp tác” như thế.

17643331654_d800075a41_k
Những thế hệ Maghreb tiếp theo dần hòa nhập tốt hơn vào xã hội Pháp.

Một bộ phận dân cư không thể bỏ qua của Guillotière là những người da đen châu Phi. Họ ít tụ tập ở những phố chính, nhưng sống lùi vào trong lòng các con phố nhỏ, và thường đứng thành từng tốp dăm bảy người ở các góc phố hay các cửa hàng chủ đồng hương người Phi. Những người này mang tới cho khu vực những tiệm thức ăn nhiệt đới, những quán bar luôn bật nhạc của lục địa đen đầy cuồng nhiệt với tiết tấu trống sôi động, những thầy phù thủy và những cửa hàng làm đầu bày hàng chục hàng trăm bộ tóc giả kín mặt tiền.

Nhưng vẫn còn đó những buổi tập trung quá khích, gây mất trật tự công cộng.

Dân cư ở đây đa dạng như thế đó, những giống người khác nhau, đến từ nhiều quốc gia khác nhau, mang theo những tôn giáo và thói quen sống khác nhau, trộn lẫn lại tạo thành một khu dân cư đông đúc. Nhưng đó vẫn chỉ là sự trộn lẫn của các nhóm người rời rạc chứ không phải sự chung sống của các cộng đồng dân tộc khác nhau có bản sắc và liên kết nội bộ chặt chẽ. Họ vẫn sống như những cá nhân trong các ngôi nhà đô thị, là những đơn nguyên 4, 5 tầng, mỗi tầng 5, 6 hộ quanh một cầu thang chung như các khu vực khác của trung tâm thành phố. Thỉnh thoảng có những thông báo của cảnh sát về hoạt động càn quấy của nhóm cực hữu nào đó đối với người nhập cư, nhưng chỉ mới ở mức độ hi hữu, chưa phải sự thù địch công khai thường xuyên giữa các cộng đồng, hay băng nhóm về những lý do sắc tộc, tôn giáo trong khu vực. Không thành cộng đồng dân tộc riêng, không xung đột, họ – những cư dân nơi đây – chỉ sống cùng nhau tại địa phương này.