Di sản

Toulouse: Thành phố màu hồng

Thành phố lớn thứ tư của Pháp, xếp sau Paris, Marseille và Lyon, năng động, hiện đại, Toulouse thật sự là một nơi không thể bỏ qua khi đi du lịch vùng Tây Nam. Được gọi là thành phố của sinh viên, Toulouse hiện còn là thủ phủ của ngành công nghiệp hàng không và không gian Châu Âu. Nơi đây còn là một vùng đất di sản của nước Pháp nói riêng và châu Âu nói chung. Từ xa xưa, đây đã là một thành phố cường thịnh. Và lâu nay, người ta vẫn dành cho nó một cái tên vô cùng gần gũi là “Thành phố màu hồng”.

Nhưng trước hết, Toulouse là thành phố xanh pastel

Bắt đầu bước vào thời kỳ hoàng kim từ thời Phục Hưng, khoảng thế kỷ XV-XVI, Toulouse phất lên như một giao lộ thương mại, nơi người ta tấp nập mua và bán một loại cây hoa, cây pastel.

Vào thời điểm đó, nhờ khả năng nhuộm ra màu xanh pastel (xanh da trời nhạt) độc nhất không đâu có, loài cây này được cả Châu Âu săn lùng. Tuy vậy, với đòi hỏi về khí hậu và thổ nhưỡng thích hợp, duy chỉ có tam giác Toulouse-Albi-Carcassonne có khả năng trồng được loài cây này. Nhu cầu về màu pastel gia tăng, thu hút nhiều thương nhân từ khắp nơi đến đây thử vận may. Họ bắt đầu mở rộng công việc kinh doanh, đặt chi nhánh giao thương khắp Châu Âu. Và Toulouse, nằm ngay trái tim của vùng, trở thành trung tâm giao dịch.

Cửa hàng bán nguyên, vật liệu nhuộm màu pastel hiện nay.

Thời đại hoàng kim này đã thay đổi toàn diện bộ mặt của thành phố. Các thương nhân giàu có bắt đầu mời các kiến trúc sư nổi tiếng, xây nên những dinh thự tư nhân lộng lẫy cho mình và làm đẹp thêm thành phố.  Nổi tiếng nhất trong số đó là hai dinh thự của nhà Assézat và nhà Bernuy mà chúng tôi sẽ giới thiệu đến bạn trong những bài giới thiệu sau.

Tuy nhiên, màu pastel đã bị truất ngôi sau đó bằng bột màu indigo (màu chàm đến từ Ấn độ, giá rẻ hơn), kết thúc thời huy hoàng của Toulouse chỉ sau một thế kỷ phồn vinh).

Giờ đây, khi bạn đến Toulouse, bạn sẽ vẫn thấy các cửa hàng trưng bày và bán các sản phẩm nhuộm từ màu pastel như một lời gợi nhắc về lịch sử của thành phố này (khoảng giữa hai thế kỷ XV, XVI): “thành phố xanh pastel”.

Sắc xanh pastel trên nền gạch nung đặc trưng của Toulouse.

Và khi Toulouse trở nên hồng

Từ ánh nhìn đầu tiên, Toulouse gây ấn tượng với khách du lịch bằng bảng màu sắc đặc biệt của mình, đó là các sắc độ từ màu hồng rất nhã đến cam đậm. Từ hàng bao thế kỷ nay, người ta đã sử dụng gạch La Mã và ngói làm từ đất sét của vùng để xây dựng nên thành phố.

Toulouse bắt đầu sử dụng gạch trong xây dựng từ thời Cổ Đại, đặc biệt, từ khi người La Mã đến chiếm đóng  thành phố, chính nguồn đất sét dồi dào tại vùng đã trở thành giải pháp thay thế sự thiếu hụt của đá xây dựng. Có kích thước đặc thù: 42x28x5cm, loại gạch này được sử dụng trong hầu hết các loại hình xây dựng như: tường, tường thấp, khung cửa, gia cố góc tường…

02-3

Đây chính là loại gạch nung đặc trưng của Toulouse.

Gạch nung từng bị cho là vật liệu nhà nghèo. Nói đến vật liệu xây dựng sang trọng, ta phải kể đến đá (như những công trình hoành tráng bằng đá ở Bordeaux) . Có một thời gian, người ta thậm chí đã dùng sơn trắng để che đi lớp gạch ở mặt ngoài các công trình, nhưng sau đó, người ta quay sang cạo bỏ lớp sơn vì nhận ra vẻ đẹp của màu gạch. Chúng ta sẽ hiểu rõ điều này hơn nhờ các dẫn chứng sống động như tòa thị chính Capitole, được trình bày trong các bài viết tiếp theo.

Trong các thời kì tiếp theo, gạch nung bị thay thế bằng gỗ xây dựng. Gạch nung chỉ được sử dụng mạnh mẽ trở lại kể từ thời Phục Hưng. Thực ra, do các trận hỏa hoạn từ nhà gỗ diễn ra quá thường xuyên, các quan hành chánh đã ra quyết định cấm sử dụng gỗ và rơm, còn gạch nung được chỉ định là vật liệu thay thế. Ngoài ra, đất sét nhào thành hình dạng ngói âm dương sẽ được sử dụng làm mái nhà.  Nhờ sự thịnh vượng do cây pastel mang lại, ngành xây dựng ở Toulouse càng được mở rộng hơn, kéo theo việc sử dụng rộng rãi vật liệu gạch nung.

Nhà thờ St Sernin là một trong số những công trình lớn được xây từ gạch nung của Toulouse.

Đến giai đoạn Cách mạng Công nghiệp, khả năng đúc gạch hàng loạt thay thế cho phương pháp thủ công, gạch nung đã nhanh chóng phủ sắc màu lên tất cả các ngôi nhà trong thành phố. Ngày nay, tuy loại vật liệu này không còn thịnh hành như trước, nhưng ở khu vực trung tâm, các công trình, mặt tiền bằng gạch nung vẫn được bảo tồn ở mức tối đa. Các tòa nhà mới trong khu này phải được thiết kế sao cho hòa hợp với khu vực di sản.

Danh hiệu “thành phố di sản”

Sau khi thắng cử chức thị trưởng Toulouse năm ngoái, Jean-Luc Moudenc đã bày tỏ nguyện vọng trong vòng 10 năm (tức là đến năm 2024) sẽ biến Toulouse trở thành thành phố di sản thế giới được UNESCO công nhận.

Toulouse, thành phố Hồng.

Cho đến nay, “thành phố hồng” đã có hai công trình xếp hạng di sản thế giới: Kênh đào miền Trung (Canal du Midi, do Léonard de Vinci thiết kế) nối liền sông Garonne với biển Địa Trung Hải (xếp hạng năm 1996) và thánh đường Saint-Sernin (được xếp hạng vào năm 1998). Công trình theo phong cách La Mã, lớn nhất Châu Âu này sẽ được giới thiệu trong bài viết cuối về di sản Toulouse. Ngoài ra, ở Toulouse vẫn còn các vết tích La Mã khác như: phần còn lại của dãy tường thành bao quanh khu vực trung tâm cũ, một loạt các công trình nổi tiếng từ thế kỷ XIX, dọc các đại lộ lớn, như mô hình quy hoạch của bá tước Hausmann ở Paris . Tất nhiên không thể không nói đến màu gạch nổi tiếng của thành phố.

Thị trưởng Moudenc đang bắt tay vào thực hiện ý định của mình bằng cách cải tạo và tu bổ lại khu vực trung tâm thành phố, bắt đầu từ bờ sông Garonne và kênh Canal du Midi, cùng kiến trúc sư – nhà quy hoạch Joan Busquets , người đã có những dự án thay đổi diện mạo của trung tâm thành phố từ năm 2010.

Toulouse nhìn từ trên cao.

Hồng buổi sáng, đỏ buổi trưa, tía buổi tối, màu gạch nung biến chuyển cảnh quan của cả thành phố Toulouse theo từng thời điểm. Nếu bạn có dịp ngắm nhìn thành phố đặc biệt 2000 năm tuổi này từ trên cao (và bạn hoàn toàn có thể làm thế với đu quay lớn ngay trung tâm), bạn sẽ thấy cả một vùng màu hồng, đúng như tên gọi của nó: “Toulouse, thành phố hồng”.

Nguồn tham khảo:

Jean Luc Moudenc et le patrimoine mondial

Jean Luc Moudenc vise label patrimoine mondial en 2024

Toulouse ville Rose

Toulouse ville Bleue

Khánh Ngọc

Khánh Ngọc