Âm nhạcNhân vật

Phù thủy Yann

Nhắc đến Yann Tiersen, người ta sẽ nghĩ ngay ra được hàng chục cụm từ để miêu tả âm nhạc của ông: rung động lòng người, mang tính nhân văn sâu sắc, hấp dẫn không cưỡng lại được. Với lối thể hiện rất riêng, dồn nén nhiều sắc độ biểu cảm, với âm nhạc của ông người ta có thể đi đến chỗ tận cùng của cảm xúc. Tuy nhiên, chúng ta cũng không cưỡng lại được việc suy nghĩ về một yếu tố khác, tuy nhỏ thôi, nhưng chính nó đã tạo nên sự khác biệt cho âm nhạc của Yann Tiersen…

Ngay khi album đầu tay La Valse Des Monstres (Điệu Valse của những tên quái vật) được phát hành, thì ta đã thấy được là mỗi bản nhạc trong album đều chứa đựng một dấu ấn vô cùng thân thuộc, và để rồi, dường với bao nhiêu cảm xúc ta có thể bắt gặp trong âm nhạc của ông đều xuất phát tự đặc trưng ấy, một sự thân thuộc hiếm hoi, gần như không còn tìm thấy ở thời đại này. Bất kể là nhạc cụ nào được sử dụng hay hình thức thể hiện là gì, cái «khí chất» đặc biệt ấy vẫn luôn hiển hiện, như đã từng xuất hiện ở những người nghệ sĩ như Philip Glass hay Erik Satie.

Đôi khi, chỉ cần nghe qua một lần là đã bị mê hoặc. Đó là những gì xảy ra ở hãng đĩa Ici d’ailleurs (trước đây còn gọi là Sine Terra Firma) vào cái ngày họ nhân được bản thu demo của chàng nhạc sĩ trẻ; như chuyện đã có với Jean-Pierre Jeunet khi ông đang ở trên xe ô-tô rồi tình cờ nghe được một bản nhạc của một trong những người cộng sự sau này –xuất phát điểm cho một mối giao hảo mà ngày nay người ta vẫn còn thường nhắc tới. Đó là những gì xảy ra với hàng triệu người nghe nhạc của hôm nay, và có lẽ cũng sẽ là những gì xảy ra với hàng triệu người nghe nhạc của mai sau.

5026266196_f5d7c3d1c5_z

Ở Yann Tiersen, người ta còn nhìn thấy một nội lực đặc biệt nữa, mang tên «sức sống vĩnh cửu». Rõ ràng là những La Valse Des MonstresRue Des Cascades (Dọc đường thác đổ) hay cả Le Phare (Ngọn hải đăng) sẽ không bao giờ đơn thuần chỉ là những bản nhạc cho một giai đoạn tiêu biểu nào đấy, ít nhất đó cũng phải là những album mang tinh thần thời đại. Những cái tên «La Dispute» (Cãi cọ), «La Pièce Vide» (Căn phòng trống) hay «Comptine d’Été» (Câu xướng giữa mùa hè) chính là những minh chứng rõ nhất cho thứ cảm xúc bất tử, vẫn còn vẹn nguyên sau hơn 15 năm kể từ khi ra đời.

Ngày nay, không chỉ là một hình mẫu cho các nghệ sĩ khác dõi theo, mà cái tên Yann Tiersen còn là nguồn cội của cảm hứng, của một dòng ảnh hưởng. Rất nhiều nghệ sĩ, dù đã thành danh hay chưa, vẫn để cho âm nhạc Yann Tiersen lưu lại dấu ấn đậm nét trong những sáng tác của mình, trong cả cái cách họ cảm nhạc, thấm nhạc và viết nhạc. Cái nhìn đặc biệt này là tiền đề cho khá nhiều dự án hợp tác, mà trong đó, ta có thể kể đến: Shannon Wright, Bästard, nhóm Noir Désir (A Ton ÉtoileGửi tới vì sao của em), Dominique A (người đã trình bày 2 bản trong album Le Phare), Matt Elliott (Dust Lane) hay cả The Married Monk (Tout est Calme – Tất thảy đều im lặng).

Trong khi Yann Tiersen đang đẩy mạnh thử nghiệm với mảng nhạc (post) rock (1) trong các album gần đây như Dust Lane (Đường mịt mù) phát hành năm 2010 và sau đó là Skyline (Đường chân trời) năm 2011, thì trước mắt xin giới thiệu đến bạn những album đã làm nên tên tuổi của Yann, như: La Valse Des Monstres (1995), Rue Des Cascades (1996), Le Phare (1998) và (Tout Est Calme) (1999). Lần đầu tiên, bản tiếng Anh của những album này được lên kệ và phát hành lại với phiên bản đĩa than (album tiếng Anh phiên bản CD sẽ sớm được ra mắt).

Trước đây, cái tên Yann Tiersen có chăng chỉ quen thuộc với người hâm mộ Pháp – quê hương ông, nhưng ngày nay, âm nhạc của Yann Tiersen đã vượt qua khỏi biên giới xứ Lục Lăng để đến với đông đảo công chúng. Tên của các album tiếng Anh do chính Yann Tiersen chuyển ngữ nhằm giữ lại trọn vẹn ý nghĩa và cái hồn vốn có. Một vài tựa đề vẫn giữ nguyên tên tiếng Pháp, bởi đơn giản có những thứ không thể nào có cách khác để nói trọn lời….

Trích dẫn lời bình cho từng album

La Valse Des Monstres – Điệu Valse của những tên quái vật:

Những đĩa nhạc thật hoàn thiện rất hiếm, những nghệ sĩ điêu luyện từ lời tựa càng hiếm hoi hơn. Điệu Valse của những tên quái vật là dấu ấn của cả sự độc đáo và sự chín muồi. (Vitriol)

Rue Des Cascades – Dọc đường thác đổ:

“Đĩa nhạc này đổ đầy chất bagatelle (một bản hòa tấu ngắn gọn) gồm 20 khúc nhạc cô đúc trong đó một sự nghịch lí đến ngạc nhiên, rằng: ta có thể xem nó là một bản tổng hòa từ rất nhiều luồng ảnh hưởng, hoặc là một tuyển tập mang tính đồng nhất cao.” (Nouvelle Vague)

“Một năm sau Điệu Valse của những tên quái vật, Yann Tiersen tiếp tục theo đuổi hành trình khám phá những vùng đất của những giai điệu âm nhạc được gọi là xu hướng tối thiểu hóa (minimalisme) với Dọc đường thác đổ và lại thêm một lần nữa, Yann đã truyền tải vào âm nhạc của mình một tầm vóc, một nét nổi bật riêng.” (Chroniques Cd)

“Những sáng tác của Yann được dùng cho phim và các vở kịch, nhưng tất cả đều quá tốt khi chỉ để nghe riêng.” (Télérama)

“Những giấc mơ đã thay đổi địa chỉ rồi, giờ chúng trú hết ở đường Thác đổ.” (Télérama)

“Yann Tiersen thuộc vào nhóm cổ điển có thể cùng lúc thoải mái với nhạc hiện đại, với rock và thể loại nhạc dân gian cổ.” (Blah blah)

Tout Est Calme – Tất thảy đều im lặng:

“Yann Tiersen theo đuổi con đường riêng với sự khéo léo, tinh tế và tài năng thiên bẩm” (La presse de la Manche)

“Toàn bộ sự tĩnh lặng, được lắng nghe với một niềm yêu mến thực sự.” (La marseillaise)

“Chẳng có gì để nói về Yann Tiersen vì đó thực sự là một ai đấy, một nhà thơ có gu thẩm mỹ.” (Guitar part)

“Hãy nhắm mắt lại, và hãy lắng nghe sự tĩnh lặng yên bình này. Không gian biển của Tiersen đã làm sống lại thể xác lẫn linh hồn, như là những đợt sương mù của vùng biển khôi nguyên.” (Music)

Le Phare – Ngọn hải đăng:

“Yann Tiersen, tác giả và soạn giả âm nhạc vô cùng tài năng đã múc nguồn năng lượng sáng tạo từ những đại dương dạt dào sóng vỗ của vùng Bretagne, quê hương ông.” (Le parisien)

“Điểm cuốn hút đầu tiên là thứ âm nhạc này thực sự rất thành công, chính xác và đượm nét khiêm nhường, không bị trộn lẫn vào đâu khác, tiêu biểu cho người sáng tạo ra nó.” (Le funambule)

“Nếu âm nhạc của Yann Tiersen lấy cảm hứng từ trong sâu kín và những uẩn khúc nội tại, thứ âm nhạc này muốn được truyền đạt tới tất cả những ai hiểu biết ngôn ngữ các nốt nhạc. Đó là thứ ngôn ngữ phổ quát và thần kì.” (Télérama)

“Người gác biển đứng canh cho một khoảng mênh mông giữa đất liền và biển khơi, cảm thấy sợ những điều bí hiểm và thứ âm nhạc có thể đưa đẩy anh ta đi xa, cũng như cảm thấy được tự do. Con người kín đáo như Yann Tiersen này là một trong những nghệ sĩ lớn của năm” (Télérama)
“Ngọn hải đăng giống như một cuốn nhật kí chộn rộn những kỉ niệm về một cuộc đời được làm nên từ những chuyến hành trình và những mộng tưởng.” (Figaro magazine)

Bài gốc : Yann Tiersen, musicien

Người dịch: Nguyên Ngố

TVR

TVR

Les Traducteurs de VitiRouge gọi nôm na là “Nhóm dịch thuật cho Vang đỏ”, gồm những người bạn cùng chung đam mê: yêu tiếng Pháp thích dịch thuật.
Liên hệ: vitirouge@gmail.com